مدیریت منابع انسانی در بخش دولتی تناقض‌ها، فرآیندها و چالش‌ها

دربارهٔ کتاب

مدیریت منابع انسانی در بخش دولتی تفاوت‌های عمده‌ای با مدیریت بخش خصوصی دارد. هر چند بسیاری از فرآیندها و فعالیت‌های مدیریت منابع انسانی در هر دو بخش یکسان است اما مباحث موجود در بخش دولتی همواره چالش‌ها و تناقضاتی را در مدیریت منابع انسانی نمایان می‌کند. وابستگی به بودجه عمومی، افق مدیریتی محدود، انگیزش ناکافی مدیران و کارکنان، نوع مالکیت سازمان از جمله عوامل اصلی تفاوت بخش دولتی با مؤسسات و سازمان‌های خصوصی است که بر نحوه کارکرد وظایف مدیریت منابع انسانی تأثیر‌گذار است.

آموزش و توسعه منابع انسانی در بخش دولتی در قالب بودجه‌هایی از قبل پیش‌بینی شده و به شکل سالیانه انجام می‌شود، در اکثر اوقات، اختصاص ردیف بودجه‌ای خاص به آموزش به ترغیب آموزش‌های از بالا به پایین می‌انجامد. منظور از آموزش‌های از بالا به پایین، آن نوع از آموزش‌هایی است که بدون نیازسنجی و بعضاً جهت رفع تکلیف و صرفه بودجه اختصاص یافته است. هر چند سازمان‌های دولتی به جهت توانمندی مالی و بودجه‌ای امکان ارائه آموزش‌های گسترده به کارکنان خود را در مقایسه با بخش خصوصی دارند، اما نبود متولی جدی و برنامه‌های اثربخش آموزشی مبتنی بر نیازها منجر به هدر رفتن منابع سازمان می‌شود.

ارزیابی عملکرد در بخش خصوصی به جهت محدودیت منابع و تمایل به فعالیت اقتصادی، شکل واقعی‌تری به خود می‌گیرد. معمولاً در مؤسسات خصوصی، نوع ارزیابی‌ها غیررسمی، مستمر و عمدتاً به شکل نامحسوس است؛ اما در بخش دولتی ارزیابی عملکرد کارکنان تابعی از قوانین، آیین‌نامه‌ها و رویه‌های کاملاً رسمی بوده و در برهه مشخصی از زمان که به نام جشنواره ارزیابی نامیده ‌می‌شود، صورت می‌گیرد.

از آنجایی که در سازمان‌های دولتی معمولاً شرح مشاغل روشن و جامعی از وظایف کارکنان وجود ندارد، ارزیابی‌ها گرایش به عوامل عمومی و شخصیتی پیدا کرده و کمتر  به عوامل عملکردی توجه می‌شود. ارزیابان دولتی نیز مصون از خطاهایی نظیر گرایش به حد مرکزی نبوده و کارکنان را شبیه به هم و یا خیلی نزدیک به هم ارزیابی می‌کنند. ادعای عمومی بخشی از مدیران دولتی در کشور، در خصوص ارزیابی عملکرد و تبعات منفی آن این گونه است: سفره‌ای پهن شده و همه ما کارکنان در کنار آن نشسته‌ایم و لقمه‌ای نان برای خود و خانواده تهیه می‌کنیم، حال چه کاری است با ارزیابی‌های دوره‌ای غیر دقیق نان کسی را آجر کرده! و نمره ارزیابی منفی به او بدهیم. بعضی‌ها نیز پا را فراتر گذاشته و می‌گویند: همه کارکنان در بخش دولتی در کار نکردن مشترک هستند، پس ارزیابی اصولاً مفهومی ندارد. هر چند دغدغه‎‌هایی در خصوص ارزیابی عملکرد کارکنان بخش دولتی وجود دارد اما بودجه‌های تحقیقاتی و پژوهشی برای طراحی سیستم‌های ارزیابی عملکرد دقیق، جامع و پیچیده همچنان در سازمان‌های دولتی کشور ما وجود دارد، شاید به کمتر سازمان دولتی مراجعه کنید و در آنجا پروژه پژوهشی تحت عنوان ارزیابی عملکرد ملاحظه نکنید این گونه اقدامات امیدوار کننده هستند.