توسعه گردشگری و محیط زیست: فراتر از پایداری

چرا این کتاب؟

از دیدگاه علمی، توسعه پایدار گردشگری نه تنها به صورت موضوعی آموزشی در برنامه‌های گردشگری در همه سطوح از سطح متوسطه تا تحصیلات تکمیلی وارد شده است، بلکه به حوزه پژوهشی بسیار پرطرفداری در مطالعات گردشگری تبدیل شده است. در کتاب‌های بی‌شماری به این موضوع هم از دیدگاه کلی و هم در زمینه‌های خاص مانند توسعه گردشگری روستایی، جزیره‌ای یا اجتماع محلی، یا در پوشش اکوتوریسم به صورت زیرمجموعه خاص‌تر و شاید دقیق تعریف ‌شده توسعه پایدار گردشگری پرداخته شده است. در عین حال، دو مجله علمی اختصاصی، مجله گردشگری پایدار، نخستین بار در سال 1992 منتشر شد، و مجله اکوتوریسم، از سال 2002 منتشر شد، عرصه‌ای را برای پژوهش‌های علمی در این زمینه فراهم کردند. افزون‌بر این، مقالاتی که به مسائل مربوط به توسعه پایدار گردشگری می‌پردازند به طور منظم در دیگر مجلات علمی گردشگری و همچنین در مجلات مربوط به سایر رشته‌ها، مانند مطالعات توسعه، مطالعات زیست‌محیطی و جغرافیا منتشر می‌شوند. در حقیقت، جستجویی سریع در گوگل تقریباً 115.000 نتیجه در مورد توسعه پایدار گردشگری ارائه می‌دهد، که این ادعای برخی از منتقدین را تأیید می‌کند که پایدارترین چیز درباره این مفهوم، تحقیقات علمی در مورد آن بوده است!
خط‌‌‌مشی و برنامه‌ریزی گردشگری، از سطح جهانی تا سطح محلی، نیز به طور فزاینده‌ای طی دو دهه اخیر با هدف توسعه پایدار گردشگری تعریف شده است اگرچه، همانطور که در ادامه بیان خواهد شد، اینکه تا چه حد این خط‌مشی عملی شده است، جای بحث دارد. بدیهی است که سازمان جهانی گردشگری (اکنون سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل متحد یا UNWTO، برای تمایز آن از سازمان تجارت جهانی) از مدت‌ها پیش سیاست و رهنمودهایی توسعه پایدار گردشگری را منتشر کرده است. مثلاً، توسعه پایدار گردشگری: راهنمایی برای برنامه‌ریزان محلی (سازمان تجارت جهانی، 1993) که از سوی دستور کار 21 برای بخش مسافرت و گردشگری دنبال شد، به طور مشترک با شورای جهانی گردشگری و سفر منتشر شد (WTO/WTTC, 1996). در سال 1993، سازمان اخیر گرین گلوب  را بنیاد نهاد، که از آن زمان لگوی گواهی جهانی برای بخش سفر و گردشگری تکامل یافت. هم‌ اکنون EC3 آن را اداره می‌کند، سازمانی تجاری که کاملاً متعلق به مرکز تحقیقات تعاونی گردشگری پایدار (STCRC) در استرالیا است. WTTC نیز حامی جایزه گردشگری برای فرداست، که شناسایی و ترویج بهترین شیوه در گردشگری «مسئولانه» را به عهده دارد، اگرچه همچنین باید عنوان کرد، که تا حدودی کنایه‌آمیز اعضای WTTC شامل رئیس و رؤسای کل 100 کسب‌وکار سفر و گردشگری برتر جهان می‌شود و بنابراین این سازمان متعهد است توانایی بالقوه رشد گردشگری را محقق کند! سایر سازمان‌های جهانی، مانند برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد (UNEP)، نیز سیاست و رهنمودهای توسعه پایدار گردشگری را منتشر کرده‌اند (برای مثال، UNEP/WTO, 2005)، در حالی که اسناد سیاست و برنامه‌ریزی در سطوح منطقه‌ای، ملی و محلی تأکید مشابهی دارند. خود بخش سفر و گردشگری نیز، تا حدی با مفهوم توسعه پایدار گردشگری سروکار دارد. مثلاً، پروژه مدل گردشگری پایدار جامعه اروپا ( ECOMOST)، در ابتدا، تحت حمایت اتحادیه بین‌المللی متصدیان سفر برای اتخاذ رویکردی یکپارچه، پایدار برای برنامه‌ریزی گردشگری در رودز و مایورکا در تلاش بود (IFTO, 1994). برنامه‌های جدیدتر شامل مشارکت بین‌المللی گردشگری، یک سازمان رهبری که به ترویج فعالیت پایدار در سراسر بخش گردشگری می‌پردازد، و ابتکار عمل متصدیان سفر، مؤسسه‌ای غیرانتفاعی مستقر در سوئیس که تحت حمایت UNEP، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) و UNWTO است، که از سال 1992، رویکردهای پایدار توسعه گردشگری را میان سازمان‌های گردشگری ترویج کرده است.